Kako se snaći u pravilima za nastavu maternjeg jezika u školi

Očuvanje i razvoj maternjeg jezika važno je pitanje za mnoge porodice koje usklađuju intenzivan radni život u Švedskoj s brigom o budućnosti i identitetu djece. Nastava maternjeg jezika nudi se u švedskom školskom sistemu – u osnovnoj školi, srednjoj školi i u okviru obrazovanja odraslih komvux na srednjoškolskom nivou. Cilj je podsticati višejezičnost i pružiti djetetu podršku kako u razvoju identiteta tako i u sticanju znanja.

Ali kako taj proces izgleda u praksi i šta je potrebno da bi škola formirala grupu? Ovdje prolazimo kroz ključna pitanja na osnovu važećih propisa i uslova s kojima se roditelji i zaposleni susreću u školskoj svakodnevici.

Ko donosi odluku o nastavi?

Formalnu odgovornost snosi direktor škole. Direktor razmatra zahtjev i donosi odluku o tome hoće li se za učenika organizovati nastava maternjeg jezika. Međutim, da bi škola i opština bile obavezne ponuditi nastavu, mora biti ispunjen niz utvrđenih uslova.

Koji su osnovni uslovi za nastavu maternjeg jezika?

Da bi opština bila obavezna organizovati nastavu maternjeg jezika u osnovnoj školi, važe sljedeći uslovi:

• Najmanje jednom roditelju ili staratelju maternji jezik nije švedski.
• Učenik taj jezik koristi u svakodnevnoj komunikaciji kod kuće (ovaj uslov, međutim, ne važi za usvojenu djecu).
• Učenik već ima osnovno znanje tog jezika.
• Najmanje pet učenika u opštini želi nastavu na istom jeziku.
• Dostupan je odgovarajući nastavnik ili nastavnik s propisanim kvalifikacijama.

Važno je znati da se traži osnovno znanje jezika. Nastava maternjeg jezika nije početni kurs stranog jezika, nego predmetna nastava koja se nadovezuje na jezik koji dijete već čuje i govori u svakodnevnom životu.

Kada dijete može početi s nastavom u školi?

Kada je riječ o uzrastu u kojem počinje nastava maternjeg jezika, postoje razlike među opštinama u zemlji, što može zbuniti roditelje koji se sele ili traže informacije na internetu.

U opštinama kao što su Kristianstad i Göteborg nastava maternjeg jezika po pravilu se održava od 1. razreda osnovne škole. U gradu Stockholmu, međutim, navodi se da djeca mogu pohađati nastavu maternjeg jezika već od predškolskog razreda, bez obzira na to o kojem je jeziku riječ. Grad Göteborg također nudi nastavu od predškolskog razreda, ali samo za jezike nacionalnih manjina. Zato je neophodno provjeriti šta važi upravo u opštini u kojoj živite.

Šta se dešava ako nema nastavnika?

Jedna od prepreka koje se često ponavljaju pri pokretanju nastave jeste nedostatak odgovarajućih nastavnika ili nastavnika s propisanim kvalifikacijama. Čak i ako se prijavi pet učenika i svi ostali kriteriji budu ispunjeni, obaveza opštine prestaje ako nije moguće zaposliti nastavnika. To je izazov koji često pogađa nastavu maternjeg jezika širom zemlje.

Razlikuju li se pravila za jezike nacionalnih manjina?

Da, zakonodavstvo pruža znatno snažniju zaštitu za pet jezika nacionalnih manjina u Švedskoj: finski, jidiš, meänkieli, romani chib i samski. Za ove jezike ne važi ni uslov da se jezik koristi u svakodnevnoj komunikaciji kod kuće ni uslov da učenik mora imati osnovno predznanje. Također ne postoji uslov da najmanje pet učenika želi nastavu; opština je obavezna organizovati nastavu i za samo jednog učenika ako postoji nastavnik. Učenici kojima je romski maternji jezik mogu, osim toga, pod određenim uslovima dobiti nastavu na dva jezika.

Kakve su mogućnosti u srednjoj školi i kada je potrebna dodatna podrška?

Nastava maternjeg jezika ne prestaje nakon osnovne škole. U srednjoj školi učenici mogu učiti maternji jezik kroz kurseve, na primjer Modersmål 1, Modersmål 2 i Aktiv tvåspråkighet. Za pohađanje ovih kurseva potrebna je prolazna ocjena iz maternjeg jezika u osnovnoj školi ili odgovarajuće znanje.

Pored redovne nastave maternjeg jezika postoji i pravo na podršku u učenju na maternjem jeziku. To se odnosi na učenike koji zbog nedovoljnog znanja švedskog jezika rizikuju da ne ispune zahtjeve u pogledu znanja iz različitih školskih predmeta. Podrška u učenju služi kao pedagoška pomoć kako bi učenik razumio sadržaj predmeta dok istovremeno razvija znanje švedskog jezika.