Neplaćene maline i sve veći jaz u cijenama u Arilju

Kada su se malinari okupili u Arilju 25. decembra 2024., tražili su odgovor pred narednu sezonu: koju će minimalnu cijenu otkupljivači garantovati? Od tog odgovora zavisila je njihova odluka da li će nastaviti uzgoj ili ugasiti proizvodnju, rekao je predsjednik udruženja proizvođača Vilamet Mileta Pilčević agenciji Beta, prenijela je Politika.

Bila je to presudna odluka u opštini s oko 17 000 stanovnika, iz koje potiče približno petina srpskog izvoza malina. Mnoge zasade obrađuju porodice koje se tim poslom bave generacijama. Rad domaćinstava na njivama ovdje se povezuje s međunarodnim tržištem i kupcima u Evropi, SAD-u i Japanu.

Rok za isplatu je istekao

Nezadovoljstvo se odnosilo i na visinu otkupne cijene i na isplate. Otkupna cijena ubranih malina iznosila je 230–250 dinara po kilogramu. Proizvođači su istovremeno tražili dodatnu isplatu, odnosno doplatu, od 50 dinara po kilogramu, i to i za one koji su već dobili ugovoreni iznos.

Izvozna cijena rasla nakon berbe

Tokom jeseni 2024. izvozne cijene su rasle. Prema carinskim podacima koje je prenijela Politika, izvozna cijena iznosila je 370 dinara po kilogramu u avgustu, 400 u septembru i 450 u oktobru.

U poređenju s otkupnom cijenom od 230–250 dinara koju su dobijali proizvođači, razlika je bila očigledna. Upravo je takvo kretanje cijena u kasnijim fazama prodajnog lanca davalo težinu zahtjevu za doplatu. Za proizvođače je spor bio pitanje raspodjele vrijednosti ubranih malina, dok je dio njih još čekao i prvobitno ugovorenu isplatu.

Vlasnici hladnjača imaju ključnu ulogu u toj trgovini. Oko 90 posto malina iz Srbije izvozi se u zamrznutom stanju, prvenstveno u Evropu, gdje se, između ostalog, koriste za džemove, jogurte i peciva. Ručno ubrane maline tako prolaze kroz lanac zamrzavanja prije nego što stignu do velikog dijela tržišta. Otkup povezuje rad porodice tokom berbe s izvoznom prodajom.

Ariljski zasadi obično daju između 15 000 i 20 000 tona malina godišnje. Pri tom obimu proizvodnje, uslovi otkupa i isplate imaju značaj koji daleko prevazilazi pojedinačno gazdinstvo.

Cijena potrebna za dugoročan posao

Reportaža objavljena u listu The Independent 24. juna 2026. opisala je i dalje prisutnu zabrinutost u Arilju zbog vremenskih prilika i promjenjivih otkupnih cijena. Tada se očekivalo da će ovogodišnji rod biti 20–30 posto manji od uobičajenog, nakon teške suše prethodne godine.

Tokom ljeta 2026. ekstremna suša teško je pogodila i rod kukuruza, soje, suncokreta i šećerne repe u Srbiji.

Pilčević je u istoj reportaži objasnio da su malinjaku potrebne najmanje dvije godine da sazri. Nakon toga osjetljivi plodovi zahtijevaju stalnu njegu kako bi razvili okus i aromu. Malinarka Nada Marinković ispričala je u reportaži da se u zasadima radi ručno i da sunce berbu čini fizički napornom. Upravo taj rad stoji iza svakog kilograma čija cijena i isplata odlučuju hoće li uzgajivači nastaviti i naredne sezone.