Kako su ženske klape dobile mjesto u takmičenjima
Ženske klape stasale su u dalmatinskoj pjevačkoj tradiciji koja je prvobitno pripadala muškarcima. Put od pionirki s Korčule do zasebnih finalnih večeri u Omišu obilježilo je nekoliko ključnih koraka.
Redakcija Balkan Magasineta · 22. oktobra 2026. · 2 min čitanja
Slušaj tekst
Čitanje · oko 0:00
Kada su pjevačice ženske klape Filip Dević 1974. nastupile na Festivalu dalmatinskih klapa u Omišu, njihov nastup nije bio dio takmičenja. Dvije godine kasnije druga ženska klapa, Zadranke, dobila je priliku da se takmiči pod istim uslovima kao i muške klape.
Pionirke u muškoj pjevačkoj tradiciji
Klapsko pjevanje potiče iz Dalmacije na jugu Hrvatske, prvenstveno iz priobalja i s otoka. Klapu obično čini pet do osam pjevača koji pjevaju višeglasno, bez instrumenata. Pjesme se tradicionalno uče po sluhu i izvode bez dirigenta i nota.
Pjevači stoje zbijeni u polukrugu. Pjesmu započinje najviši glas, a ostali mu se pridružuju, nastojeći da im se glasovi što bolje stope. Pjesme često govore o ljubavi, svakodnevnim životnim situacijama i sredini u kojoj pjevači žive. Prvobitno su ih izvodili muškarci.
Ženska klapa Žetalice osnovana je 1966. u Blatu na otoku Korčuli. U svom historijskom pregledu omiški festival opisuje je kao prvu žensku klapu u Dalmaciji i kao pionirsku grupu koja je utrla put kasnijim ženskim sastavima.
Ženske klape, dakle, postojale su i prije nego što su dobile pristup takmičenju u Omišu. Festival, koji je mnogo doprinio širenju klapskog pjevanja, potom je postao važna pozornica za njihovo daljnje afirmisanje.
Zadranke ulaze u takmičenje
Na desetom festivalu, 1976. godine, Zadranke su postale prva ženska klapa u takmičarskom programu. Takmičile su se ravnopravno s muškim klapama, izvodeći klapski repertoar u homofonom četveroglasju: četiri glasa koja zajedno grade harmoniju pjesme.
Festivalski nastupi donijeli su i organizovaniji oblik muziciranja. UNESCO, Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu, u svom opisu klapskog pjevanja razlikuje tradicionalno pjevanje, koje se prenosi usmeno, od festivalske klape, kod koje su nastup i predstavljanje više u središtu pažnje. Klapsko pjevanje uvršteno je u decembru 2012. na UNESCO-vu Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva.
Zasebna takmičarska večer – i put do finala
Od 1991. ženske klape u Omišu imaju zasebnu takmičarsku večer.
Od 2006. kvalifikacije se održavaju tokom večeri na kojima nastupaju i ženske i muške klape. Ženske klape ocjenjuju se odvojeno, kako bi izborile plasman u svoju zasebnu finalnu večer.
U historijskom pregledu objavljenom 29. maja 2026. omiški festival naveo je da je na njemu nastupilo gotovo 200 ženskih klapa iz Hrvatske i inostranstva.
Kada su pjevačice klape Filip Dević 1974. stale na festivalsku pozornicu, njihov nastup nije uključivao takmičenje. Danas ženske klape svojim pjevanjem mogu izboriti mjesto u vlastitom finalu.